İstanbul’un kültür-sanat sezonu geçtiğimiz haftalarda hızla başladı. Galeriler, müzeler, fuarlar derken şehir, sanatın en yoğun dönemine girdi. Biz de theMagger olarak bu sezonun bizi en çok heyecanlandıran duraklarından birini keşfe çıktık: Borusan Contemporary’deki Edward Burtynsky: Dönüşen Yeryüzü sergisi.

Perili Köşk’ün büyüleyici atmosferinde açılan sergi, çağdaş fotoğrafın en etkileyici isimlerinden biri olan Edward Burtynsky’nin Türkiye’deki ilk büyük kişisel sergisi. Kanada doğumlu sanatçının kırk yılı aşan kariyerinde doğa, endüstri ve insan arasındaki ilişkiyi ele alan görsel dili, izleyiciyi hem büyülüyor hem de düşündürüyor. Burtynsky’nin fotoğrafları, yeryüzünün şiirsel bir haritası gibi; güzelliğin ve tahribatın aynı karede buluştuğu, etkileyici bir sessizliğe sahip.

Bir Gözlemci Olarak Sanatçı

Burtynsky, dünyanın dört bir yanında endüstriyel faaliyetlerin doğa üzerindeki izlerini fotoğraflayan bir “görsel tanık” olarak anılıyor. Bu sergi, sanatçının Türkiye’de gerçekleştirdiği en yeni projesi “Erozyon” serisinin yanı sıra, “Su ve Tuz”, “Afrika Çalışmaları”, “Doğa”, “Petrol”, “Taş Ocakları” ve “Berezniki Madenleri” gibi tematik bölümlerden oluşuyor. Her bir bölüm, izleyiciyi farklı bir coğrafyaya ve farklı bir zaman duygusuna taşıyor.
Fotoğrafların estetik düzeni neredeyse soyut bir tablo gibi görünüyor; ama yaklaştıkça o görüntülerin maden sahaları, kurumuş göller ya da terk edilmiş endüstri alanları olduğunu fark ediyorsunuz.

Türkiye’nin Coğrafyasına Bir Bakış

Borusan Çağdaş Sanat Koleksiyonu’nun özel davetiyle başlayan Burtynsky iş birliği, 2019’da temelleri atılan uzun soluklu bir projeye dönüşmüş. Sanatçı, 2022 baharında İç Anadolu ve Akdeniz’de iki haftalık bir keşif gezisine çıkarak, 3.000 kilometrelik bir rotayı kara ve hava yoluyla kat etmiş. Drone ve helikopter çekimleriyle 125 ila 500 metre yüksekliklerden kaydedilen görüntüler, Türkiye coğrafyasının benzersiz yapısını hem detaylı hem de tüyler ürpertici bir gerçeklikle ortaya koyuyor.

Bu bölümdeki fotoğraflarda Kayseri Yeşilhisar’ın erozyon kontrol terasları, Tuz Gölü’nün su erozyonuyla değişen kıyı şeridi, Nallıhan’ın katmanlı tepeleri ve Burdur’daki Yarışlı Gölü’nün hassas ekosistemi gibi sahneler yer alıyor. Her biri, doğanın kendini yenileme çabasıyla insanın müdahalesi arasındaki sınırda duran güçlü anlatılar gibi.

Sanat, Estetik ve Uyarı Arasında

Serginin küratörü Marcus Schubert, Burtynsky’nin fotoğraflarını “güzelliğiyle büyülerken, çağımızın gerçeklerini de gözler önüne seren görsel paradokslar” olarak tanımlıyor. Gerçekten de Burtynsky’nin fotoğraflarına baktığınızda, bir yandan o kusursuz renk geçişlerine ve geometrik düzenine hayran kalırken, diğer yandan insanın doğayı dönüştürme biçimiyle yüzleşiyorsunuz. Bu ikilik, izleyiciyi pasif bir gözlemciden çıkarıp, düşünsel bir tanığa dönüştürüyor.

Borusan Contemporary Direktörü Dr. Kumru Eren, serginin Borusan’ın uzun vadeli sanat yaklaşımının bir parçası olduğunu söylüyor: “2014’ten bu yana Türkiye’nin doğası ve kültürel mirasına odaklanan fotoğraf komisyonlarıyla koleksiyonumuzu büyütüyoruz. Burtynsky’nin Anadolu platosunda gerçekleştirdiği Erozyon projesi, bu iş birliklerinin en güçlü örneklerinden biri.”

Gezegenle Kurulan Yeni Bir Diyalog

Dönüşen Yeryüzü, yalnızca bir fotoğraf sergisi değil; aynı zamanda insanlığın gezegen üzerindeki izine dair bir meditasyon niteliğinde. Burtynsky’nin objektifi, dünyanın güzelliğini ve kırılganlığını aynı anda gösteriyor. Sanatçının da söylediği gibi: “Geleceğimizi şekillendirmek hâlâ elimizde.”

Bu söz, sergiyi gezerken akılda kalıyor. Çünkü Burtynsky’nin fotoğrafları, yalnızca birer sanat eseri değil, aynı zamanda birer hatırlatma. Yeryüzüne bıraktığımız izlerin kalıcılığı üzerine düşünmek için…

Edward Burtynsky: Dönüşen Yeryüzü, 16 Ağustos 2026’ya kadar Borusan Contemporary – Perili Köşk’te görülebilir. Hafta sonları ziyarete açık olan sergi, İstanbul’un kültür sezonu rotasına mutlaka eklenmeli!

Kapak Fotoğrafı: Edward Burtynsky, Erozyon Kontrolü #11, Burdur, Türkiye, 2022. Sanatçının izniyle; Flowers Gallery, Londra. Sergiden görünüm: Borusan Contemporary, İstanbul, 2025. Fotoğraf: Hadiye Cangökçe