Hasan Cem Çal ile: Video Sanatının Boyutları Üzerine

Enes Kudu
RÖPORTAJ|20 Kasım 2026
Hasan Cem Çal ile: Video Sanatının Boyutları Üzerine

Film, video ve medya teorisi üzerine çalışan araştırmacı ve yazar Hasan Cem Çal’ın yürütücülüğünü üstlendiği “Video Sanatının Boyutları” başlıklı seminer dizisi, 3 Kasım’da başladı. Video sanatının gelişim aşamalarını, sanat tarihine geçmiş eserler ve çağdaş video çalışmaları üzerinden ele alan seminerin sıradaki buluşmaları, 24 Kasım, 1 ve 8 Aralık tarihlerinde saat 19.30’da Arter’in Atölye mekânında gerçekleşecek. Uzun soluklu çağdaş sanat seminerleri, çağdaş sanat alanındaki temel tartışmaları ve güncel eğilimleri Arter’in programı ve Arter Koleksiyonu’yla ilişkilendirerek ele alıyor. Yapıtlarla ilişki kuran bireylerin kendi sorularını oluşturmasında yol gösterici olmayı amaçlayan bu seminer dizisi vesilesiyle Hasan Cem Çal ile video sanatının dünden bugüne gelişen ve gelişmekte olan boyutlarını konuştuk.

1-22d231d0a1338ceb297709889a010d36
Arter Koleksiyonu’ndan Braco Dimitrijevic, Simyacıların Dirilişi | Fotoğraf: Kayhan Kaygusuz

Film, video ve medya teorisi üzerine yürüttüğünüz çalışmaların bir uzantısı olarak Arter’de “Video Sanatının Boyutları” başlıklı bir seminer dizisiyle sanatseverlerle buluşmaya hazırlanıyorsunuz. Video sanatının tarihsel gelişiminden günümüze uzanmayı hedefleyen bu yolculuğu nasıl kurguladınız?

Bunları Da Okuyun

Video sanatını var eden başlıca boyutları temel alarak semineri kurguladım. Video sanatının tarihine baktığımızda, videonun televizyon eleştirisi yapmak için politik aktivizmin bir aracı olarak performans gerçekleştirmek amacıyla ve pek çok başka bağlamda sanatsal bir araç olarak kullanıldığını görüyoruz. Bu çok boyutluluğu yansıtmak, altını çizmek ve örneklemek benim önceliğim. Ve tabii, kavramsallaştırmak da; zira benim perspektifimden video sanatı görsel-işitsel olduğu kadar kavramsal bir sanat.

Video; teknolojiyle, sanatçıların onu kullanma ve yeniden tanımlama biçimleriyle dönüşen, değişen ve kendini yenileyebilen bir mecra. Bugün geldiğimiz noktada video sanatının kendine özgü ifade olanaklarının nasıl bir yolculuk geçirdiğini düşünüyorsunuz? Gelecekte bizleri neler bekliyor?

Video sanatı pek çok sanat alanına kıyasla ziyadesiyle dinamik. 1960’lardaki doğumundan bugüne pek çok dönüşüm geçirdi, hâlâ da geçiriyor. Bugün çoğul ve çeşitli bir video sanatı söz konusu. Bir kere, video yeni donanımlar (webcam, bilgisayar) ve yazılımlarla (oyun motorları, montaj programları) bütünleşerek hibritleşti. Bu, video sanatı tarihinde varlığı sona ermemiş bir trend. Video hep başka aygıtlar ve teknolojilerle birleşerek varlığını sürdürmüş. Bunun gelecekte de bu şekilde devam edeceği aşikâr. Yapay zekâ üretimi, jeneratif video çalışmalarına baktığımızda bunu açıkça görebiliyoruz. Video sanatının geleceği, büyük ihtimalle suni ve yarı-suni görüntülerle şekillenecek.

Ekranlarla kurduğumuz ilişkinin hiç olmadığı kadar yoğunlaştığı, hız ve anlık tüketim sarmalının içine düştüğümüz bir çağda yaşıyoruz. Hatta belki de çoğu zaman neye baktığımızı idrak edemiyoruz. Hazırladığınız bu yoğun okuma, program içeriğinin dışında katılımcılara gündelik yaşamda nasıl bir bakış sunabilir?

Video sanatı doğumundan itibaren gündelik hayatın bir parçası olmuş. Dolayısıyla sanat ve video sanatı tarihine mâl olan işlerin incelenmesi bile gündelik hayata dair yeni bir bakış açısı sunma potansiyeline sahip. Seminerde de tam olarak bunu yapıyoruz. Video ile gündelik yaşam arasındaki her daim sıkı olan ilişkiyi boyuttan boyuta inceliyoruz. Bu anlamda seminerin, gündelik hayatın bir parçası olan ve seminerin modüllerinin de odağında yer alan zaman, mekân, politika, beden ve kimlik gibi kavramları yeniden düşündüren ve sorgulamayı sağlayan bir işlevi olacağını düşünüyorum.

2-e24b18f28252f4fc337bfc2db76d3ad9
Arter Koleksiyonu’ndan Bill Fontana, İo’nun Yeni Sesi | Fotoğraf: Sena Nur Taştekne

Video sanatının tarihsel yolculuğunda, televizyonla kurduğu ilişki kadar politik bir ifade aracına dönüşmesi de önemli bir yer tutuyor. Görüntünün giderek daha fazla üretildiği, dolaşıma girdiği ve farklı amaçlarla kullanıldığı bugünde, video sanatının eleştirel ve politik potansiyelini nasıl değerlendiriyorsunuz?

Video sanatı her daim politik bir sanat oldu. Belki de doğumuyla politik olan sayılı sanattan biri. Televizyon eleştirisi, video sanatının ilk politik işlevi olmuş. Bu işlev, bugün kapsamı genişlemiş hâliyle varlığını koruyor. Televizyonu aşan bir bağlamda medya kritiği yapmak amacıyla videoyu kullanan sanatçılar hâlâ var. Ayrıca, video aktivizmi başlı başına bir direniş alanı. Politik anlamda görünme/görünmeme bir sorunsal olduğu sürece videonun politik önemini kaybetmeyeceği kanısındayım.

Seminer dizinizde, video sanatının gelişim aşamasında edinmiş olduğu farklı boyutları, sanat tarihine mâl olmuş eserler ve çağdaş video sanatı çalışmaları aracılığıyla ele alacaksınız. Programda neler var; katılımcıları nasıl bir keşif dünyası bekliyor?

Program farklı modüllerden oluşuyor. Her bir modülde, modülün konusuyla örtüşen eserler kümeleniyor, izleniyor ve birbirleriyle ilişkili olarak tartışılıyor. Böylelikle yalnızca tek tek eserler özelinde değil, eserler arasında da tartışma yürütüyoruz. Bu da video sanatının boyutlarını derinlemesine kavramayı sağlayan bir altyapı oluşturmayı mümkün kılıyor. Bütün bu akışa ise tarafımca hazırlanmış, her bir katılımcıyla paylaşılan okuma ve izleme listeleri eşlik ediyor. Bu yolla katılımcıların seminer sırasında ve sonrasında kendi araştırmalarını yapmaları için zemin hazırlamış olmayı umuyorum.

Video yapıtlarının diğer mecra ve pratiklerle kurduğu algısal, duygusal ve düşünsel deneyime dair seminerinizde katılımcılara nasıl bir sanatsal ve mecralar arası yolculuk vadediyorsunuz?

Video sanatı, başlangıcından beri mecralar arası bir sanat. Her ne kadar video tek bir mecra olsa da kullanım şekli mecralar arası olmayı tarih boyunca kesmemiş. Dolayısıyla farklı sanatlar arasında mekik dokumuş. Performans sanatı bunların başlıcası ama video-heykel de başlı başına bir kesişim alanı. Tabii, video ile mimariyi bütünleştiren örnekleri de unutmamak gerek. Seminerde de video sanatının bu sanatlar ve mecralar arası niteliğini gözeten bir bakış ve örnek havuzu mevcut.

gorsel_10mb_alti
Arter Koleksiyonu’ndan Adel Abidin, Vakum | Fotoğraf: Murat Germen

Arter; sergileriyle, koleksiyonuyla ve izleyicisiyle yaşayan bir çağdaş sanat organizması. “Video Sanatının Boyutları”nı böyle kurumsal bir hafızanın içinde tartışmak, seminerin katılımcıyla kurmayı hedeflediği düşünme zeminini nasıl besliyor?

Video sanatıyla ilgili tartışmaların kamusallaşması önem teşkil ediyor; zira video günümüzde herhangi bir mecra değil, pek çok çağdaş sanatçı tarafından faal olarak kullanılan ve rağbet gören bir malzeme. Arter’in koleksiyonu da bu zenginliği görünür kılar nitelikte. Dolayısıyla bu seminerin Arter bünyesinde gerçekleşmesi anlamlı. Ayrıca Arter, koleksiyonundaki onlarca çağdaş video eseriyle seminerin içeriğini ve akışını şekillendiren en önemli etmen oldu. Koleksiyondan tarafımca seçilmiş videoları seminer boyunca izleyip tartışmaya devam edeceğiz. Böylece katılımcılar video sanatının çağdaş boyutuna dair çok yönlü bir fikir edinmiş olacak.

Arter’in çağdaş sanat seminerleri, katılımcılara bilgi aktarmanın yanında sanat yapıtları karşısında kendi sorularını geliştirebilecekleri bir alan açmayı da amaçlıyor. “Video Sanatının Boyutları”nın sonunda katılımcıların görüntülerle kurdukları ilişkide nasıl bir değişim yaşamasını umuyorsunuz? Bu buluşmadan zihinlerinde hangi sorularla ayrılmalarını diliyorsunuz?

Amacım, video sanatının tekil değil, çoğul bir sanat olduğunu; tek boyut üzerinden değil, çok boyutlu olarak ele alınması gerektiğini modülden modüle, örnekler üzerinden göstermek. Ayrıca, başa dönecek olursam, video sanatının kendi payına kavramsal bir sanat olduğunu da göstermek istiyorum. Eğer katılımcılar seminerlerin sonunda hareketli görüntülerle, özellikle de videoyla, görme-duymanın ötesinde düşünsel bir ilişki kurabilirlerse bu beni memnun eder. “Video nedir?” gibi genel geçer bir sorudan çok, “Video ne yapabilir?” ya da “Videoyla öne sürülebilecek düşünceler nelerdir?” gibi, videonun kullanımını sorgulamaya açan soruların da zihinlerde yer etmesini arzu ederim.

Kapak Fotoğrafı: Sena Nur Taştekne

İlginizi çekebilir: Damla Anol Erol’dan Seda Dokumacı ile: Siyahın Ardındaki Işık

Yazı Yorumları (0)
Bu yazıya ilk yorumu siz yazın!