Ben Agnieszka Holland’ı Polonya tarihinin II. Dünya Savaşı yıllarındaki karanlığını anlatan iki filmiyle tanıdım: Europa Europa (1990) ve In Darkness (2011). Yönetmenin 20 yıl arayla çektiği bu iki filmden Europa Europa doğrudan kurbanı merkezine alıp, bizi 16 yaşındaki bir çocuğun, Salomon’un peşinde acıdan acıya, karanlıktan karanlığa sürüklüyor. Nazi Almanyası’ndan Polonya’ya, ardından Sovyetler Birliği’ne ve sonunda Nazi Almanyası’na kaçan Salomon, kimliğini başarıyla saklıyor, her gittiği yerde kimliğini inkar ediyor ve önce komünist bir genç yoldaşa, ardından örnek bir Nazi gencine dönüşüyor. In Darkness’ta ise kurbanlara merhamet gösteren koruyucuya odaklanmayı seçiyor Holland; Polonya’nın Lvov kentine gidiyor, kanalizasyon işçisi Leopold Socha’nın işgal süresince kentin kanalizasyonunda sakladığı bir grup Yahudi’nin acılarına tanık oluyoruz.
Holland’ın filmlerinde düşmanın sürekli form değiştirse de aynı olduğunu, ayrıştıran, farklılaştıran ve ayrı, farklı olandan korkup onu düşmanı haline getiren insanlar olduğunu görüyoruz. Savaşı acımasız hale getirenin onu başlatan devletlerden çok içinde fanatikçe, tarif edilemez bir nefret besleyen bu ‘kraldan çok kralcı’ insanlar olduğunu gösteriyor yönetmen. Europa Europa‘da bunu doğrudan Salomon’un karşılaştığı, tanık olduğu ya da maruz kaldığı sahneler aracılığıyla, In Darkness‘ta ise hikayeden bağımsız sahneler aracılığıyla açılan çarpıcı parantezlerde görüyoruz. İlkinde Führer’e benzediği için büyük bir şehvetle henüz reşit olmayan Salomon’a kendini bırakan kadının, Führer’e aryan bir çocuk verebilmek için Salomon’un en yakın arkadaşından hamile kalmaya çabalayan kız arkadaşının ya da hiçbir sebep yokken, saf bir kötülükle Salomon’un sırrını açık etme teşebbüsünde bulunan çocuğun yerini; diğerinde ormanın içinde silah zoruyla çırılçıplak koşturulan kadınlar ve meydan ortasında sakalı yolunan bir adam alıyor örneğin. Aynı savaşı, aynı savaşın acı çektirdiği insanları anlatan Holland’ın, 90′lar sinemasının anlatım tekniklerinden 2010′lara geçişinin önemli izlerinden biri de bu zaten.
