Haberler

Modern ilişkilerin en yorucu taraflarından biri, belirsizlikle baş etmek. Mesajın tonu ne anlama geliyor, karşı taraf gerçekten ne hissediyor, söylenmeyenler neyi ima ediyor… Tam da bu noktada devreye giren yeni bir alışkanlık var: Cevapları partnerde değil, yapay zekâda aramak.,

Günlük hayatta sıradanlaşmaya başlayan bu davranış, ilişkilerde yeni bir dinamik yaratıyor. Yapay zekâ; hızlı, ulaşılabilir ve yargısız bir alan sunarak duyguları analiz etme, mesajları yorumlama ya da olası cevaplar üretme konusunda bir tür “danışman” rolü üstleniyor. Özellikle iletişimde zorlanan ya da netlik arayan kişiler için bu, oldukça cazip bir kolaylık anlamına geliyor.

Ancak bu kolaylığın görünmeyen bir tarafı da var. İlişkiler, çoğu zaman net olmayan, hatta zaman zaman rahatsız edici olabilen bu boşlukların içinde şekilleniyor. Soruları doğrudan sormak yerine bir aracıya yönelmek, kısa vadede rahatlatıcı olsa da uzun vadede iletişimi dolaylı hale getiriyor. Böylece iki kişi arasında kurulması gereken bağ, üçüncü bir “yorumlayıcı” üzerinden ilerlemeye başlıyor. Bu durum aslında tamamen yeni değil. Geçmişte benzer bir rolü arkadaşlar, yakın çevre ya da “mesajı birlikte yorumlama” ritüelleri üstleniyordu. Bugün ise bu alanın yerini algoritmalar alıyor. Fark ise şu: Yapay zekâ, kişisel bağ kurmadan, tamamen veri ve olasılıklar üzerinden yanıt veriyor. Bu da bazen ilişkiyi anlamaktan çok, senaryolar üretmeye yakın bir deneyim yaratıyor.

Akıllı mama kapları, GPS tasmalı takip cihazları ve ev içi kameralarının ardından şimdi de PetPhone karşımıza çıkıyor.

PetPhone, sahibin akıllı telefonuna bağlı bir uygulama üzerinden çalışıyor ve temelde evcil hayvan ile insan arasında doğrudan bir iletişim kanalı kurmayı hedefliyor. Kullanıcılar uygulama aracılığıyla hayvanlarını “arayabiliyor”, onlara sesli mesaj gönderebiliyor ya da uzaktan sakinleştirici sesler ve müzikler çalabiliyor. Cihazın en dikkat çekici özelliği ise yapay zekâ destekli hareket algılama sistemi. PetPhone, hayvanın belirli hareketlerini analiz ederek bunları otomatik bildirimlere dönüştürebiliyor. Böylece tasmanın algıladığı hareketler, sahibine gönderilen bir uyarıyla sonuçlanabiliyor ve hayvanın huzursuzluk ya da dikkat ihtiyacı gibi durumları daha kolay fark edilebiliyor. Bununla birlikte cihaz yalnızca iletişimle sınırlı kalmıyor. GPS ve sensörlerle donatılan sistem sayesinde evcil hayvanın konumu takip edilebiliyor, günlük hareketleri analiz edilerek aktivite seviyesine dair veriler elde edilebiliyor.

‘Pet tech’ olarak adlandırılan alanın büyümesi evcil hayvanların artık yalnızca birer ev arkadaşı değil, ailenin bir parçası olarak görülmesiyle doğrudan ilişkilendiriliyor. Bu yeni yaklaşım, teknolojiyi yalnızca kontrol ve takip araçları üretmekten çıkararak insan ile hayvan arasındaki ilişkiyi destekleyen bir arayüze dönüştürüyor.

Bir görsele bakıp etkilenmek artık yalnızca bir sanatçının fırça darbeleriyle ya da bir fotoğrafçının ışıkla kurduğu ilişkiyle açıklanamıyor. Son birkaç yıldır üretim sürecinin görünmeyen bir ortağı var: algoritmalar. 2022’de yapay zekâ destekli bir dijital işin ABD’de bir sanat yarışmasında ödül alması, teknolojik bir başarıdan çok daha fazlasını temsil ediyordu. Asıl mesele, sanatın sınırlarının nerede başlayıp nerede bittiğine dair kolektif kabullerimizin sarsılmasıydı.

Yapay zekâ ile sanat üretimi, başlangıçta deneysel yeni medya alanında karşılaşılan bir teknoloji olmaktan çıkıp ressamlar, fotoğrafçılar ve tasarımcıların üretim süreçlerine entegre oldu. Bugün AI destekli eserler, müzelerin koleksiyonlarında yer alacak kadar kabul görüyor. Ancak bu kabul, yaratıcılık, özgünlük ve müelliflik kavramları üzerinde derin tartışmaları da beraberinde getiriyor. Sanat dünyasında, yapay zekanın yarattığı eserlerin klasik anlamda ‘sanat’ sayılıp sayılamayacağı üzerine iki farklı yaklaşım mevcut. Bir kesim, AI’yı bir araç olarak tanımlayıp, onu kamera veya fırça gibi üretim süreçlerinin parçası sayarken; diğer kesim, AI’nın karar verme ve özgün içerik üretme kapasitesinin geleneksel sanat tanımlarını zorladığını savunuyor.

ArtDog’dan Fırat Arapoğlu yapay zekaya dair tüm tartışmaların ortak kilit noktası olan yaratıcılık konusunu şöyle değerlendiriyor: “İçinde bulunduğumuz zamanlar sanatın tanımının genişlediği ve insan yaratıcılığının özünü kaybetmeden yapay zeka araçlarını bünyesine alarak dayanıklılığını kanıtladığı zamanlar olarak görülebilir. Şu an yapay zeka ve yaratıcılık tartışması yeni tür yaratıcıları içine alırken insan eliyle yapılan sanatta değer verilen olguları tekrar tanımlamamızı talep ediyor. Geleceğin tuvalleri kodlar ve piksellerle çiziliyor ve çizilebilir, ama en nihayetinde ortaya çıkacak resmi belirleyecek ve değer verecek olan insanlık olacaktır.”

Sosyal medya bağımlılığı ve gençlerin dijital dünyada maruz kaldığı riskler, global gündemin en sıcak trend maddelerinden biri hâline geldi. Son dönemde Avustralya’nın 16 yaş altı çocuklara sosyal medya kullanımını yasaklayan yasayı yürürlüğe koymasının ardından, benzer öneriler Avrupa ve Birleşik Krallık siyasetinde de güçlü biçimde tartışılıyor.

Yeni düzenlemeler, büyük platformların (TikTok, Instagram, X gibi) genç kullanıcıları güvenli içerik ve iyi denetimle buluşturmasını sağlamayı amaçlıyor. Ancak uzmanlar bu yaklaşımın pratikte “herkese uyan bir reçete” olmadığını vurguluyor. Medya teorisyeni Nick Couldry, sadece belirli yaş gruplarını hedefleyen yasakların çocukları daha az düzenlenen platformlara itebileceğini ve VPN gibi araçlarla kolayca aşılabileceğini belirtiyor. Ayrıca 16 yaş üstü kullanıcıların da benzer risklerle karşılaştığına dikkat çekiyor. Dazed’in haberine göre; mental sağlık kuruluşu temsilcileri ise yasağın tek başına yeterli olmayacağını; bunun yerine algoritmik bağımlılık unsurlarının sınırlandırılması, zaman sınırlamaları ve gençleri dijital manipülasyonlara karşı bilinçlendiren eğitimlerin birlikte tasarlanması gerektiğini söylüyor. Eğitim psikologları ise sosyal medya yasağının, ergenlerin dijital dünyaya adım atış biçimini göz ardı etme riski taşıdığını; bu tür ani düzenlemelerin çocukları dijital becerilerden mahrum bırakabileceğini ifade ediyor.

Bir süredir TikTok’ta #analogue etiketli videolar milyonlarca kez izleniyor ve kullanıcılar “offline” yaşama dair yeni ritüelleri paylaşmaya başladı. Dijital tükenmişliğe karşı kolektif bir tepki olarak karşımıza çıkan bu trendin basit bir nostalji dalgasından çok daha fazlasını işaret ettiği konuşuluyor. Peki 2026 gerçekten analoğun yılı olabilir mi?

Trendin getirdiği en ilginç paradokslardan biri, bu “offline” yaşam tarzını tanıtmak ve yaymak için hâlâ sosyal medyayı kullanıyor olmamız. Yani insanlar ekranlardan uzaklaşmak istiyor, ama bunun yollarını yine dijital platformlarda buluyor. Öte yandan eleştirmenler, analogue akımının bir tüketim biçimine dönüşme riskine dikkat çekiyor; çünkü trendin gerektirdiği eşyalar bazen satın almayı da içeriyor. Buna karşılık savunucular, ikinci el alışveriş, takas ve el yapımı üretim gibi sürdürülebilir pratiklerle trendi daha kapsayıcı hale getirmenin yollarını öneriyor. Bir diğer eleştiriyse bu tercihlerin orta sınıfa ya da ayrıcalıklı kesimlere ait olduğu yönünde. Analog yaşama geçiş, geçmişteki sağlıklı beslenme hareketlerine benziyor; sağlıklı yaşamak çoğu zaman daha fazla bütçe gerektiriyor. “Smartphone Nation: Why We’re All Addicted to Screens and What You Can Do About It” kitabının yazarı  Dr Kaitlyn Regehr konuyu şöyle özetliyor: “Bir zamanlar dijital dünyada zenginlik ve eşitliği, kimin teknolojiye erişimi olduğu üzerinden tartışıyorduk. Bugün artık mesele bu değil. Asıl konuştuğumuz şey, kimin bu teknoloji olmadan var olabildiği, kimin olamadığı.”

Teknoloji giderek yalnızca daha akıllı değil, aynı zamanda daha insan merkezli olma yolunda ilerliyor. Trend analizi kuruluşu WGSN’nin son analizine göre, geleceğin teknolojik ekosistemleri artık yalnızca veriye değil, aynı zamanda kültürel zekâya dayanacak.

Kültürel zekâ, farklı toplumsal bağlamları ve değerleri kavrama yeteneği olarak tanımlanıyor. Bu yaklaşım, yalnızca istatistikleri okumakla kalmayıp insanların yaşamsal önceliklerini, duygularını ve sosyal normlarını yorumlamayı gerektiriyor. WGSN’nin analizine göre, 2035’e gelindiğinde başarılı teknolojiler bu tür bir anlayışı benimsemiş olacak; çünkü kültürel zekâ, ürün ve hizmet deneyimlerinin kullanıcıyla iletişim kuran, bağ kuran bir yapıya dönüşmesini sağlıyor.

Teknoloji dünyasında veri hâlâ çok önemli olsa da, yalnızca sayısal göstergeler tüketiciye dair eksik bir resim sunuyor. Kültürel zekâ, bu boşluğu doldurarak tüketici davranışlarının altında yatan değer değişimlerini, eğilimleri ve duygusal dinamikleri yakalıyor. Bu da markaların ve teknoloji üreticilerinin daha anlamlı, etkili ve bağlayıcı deneyimler yaratmasını mümkün kılıyor. Kısacası geleceğin teknolojisinin insanlar arasındaki farklılıkları hesaba katabilen ve onları anlayabilen bir zekâyla şekilleneceği öngörülüyor. Bu da sadece daha iyi ürün değil; aynı zamanda daha insanî, empatik ve dönüştürücü deneyimler anlamına geliyor.

Yapay zekâ hayatımıza hızla entegre olurken, onu besleyen verinin kaynağı giderek bulanıklaşıyor. Artık üretilen her görsel, metin ya da melodi sadece insana değil, başka yapay zekâlara da ait olabiliyor. Scientific American’ın yakın tarihli makalesi bu durumu “veri zehirlenmesi” olarak tanımlıyor yani yapay zekâ modelleri, insan bilgisinden değil, önceki modellerin ürettiklerinden beslenmeye başladığında, bilgi kalitesi içten içe çürümeye başlıyor.

Bu durum, internetin devasa bilgi havuzunu giderek “yapay içeriklerle” dolduruyor. Yeni modeller ise bu kirlenmiş havuzdan öğreniyor. Sonuçta bir döngü oluşuyor: hatalar çoğalıyor, dil bozuluyor, yaratıcılık azalıyor. Tıpkı kopyanın kopyası gibi, her yeni model bir öncekinden biraz daha eksik hale geliyor. Bu tablo yalnızca mühendisleri değil, yaratıcılıkla uğraşan herkesi ilgilendiriyor. Çünkü veri artık yalnızca bilgi değil; kültürün ve insan deneyiminin ham maddesi. Eğer bu madde yapaylaşırsa, gelecekte insanla makine arasındaki farkın da belirsizleşeceği öngörülüyor. Uzmanlara göre çözüm, verinin kendisine yeniden değer vermekten geçiyor: Doğrulanabilir kaynaklar, etik veri toplama ve insan katkısının korunması. Yapay zekâyı daha “akıllı” kılmanın yolu, onu tekrar insan aklına bağlamaktan geçiyor.

Teknoloji ve siyaset artık daha sıkı biçimde iç içe geçiyor: Arnavutluk hükümeti, alanında ilk olma niteliği taşıyan bir adım atarak yapay zeka için ayrı bir bakanlık kurdu. Böylece yapay zekâ, artık sadece üniversite laboratuvarlarında ya da özel girişimlerin gündeminde değil; ülke yönetiminde stratejik bir aktör haline geliyor.

Göreve getirilen ilk Yapay Zeka Bakanı olarak, genç ve teknoloji vizyonu olan bir isim seçildi. Atanan bakan, hükümet içindeki diğer bakanlıklarla iş birliği yaparak, dijital altyapının güçlendirilmesi, etik yapay zeka yönetişiminin oluşturulması, verinin güvenliği ve mahremiyetin korunması gibi kritik alanların koordinasyonundan sorumlu olacak. Bu adım, Balkanlar özelinde de örnek teşkil edecek potansiyele sahip. Çünkü yapay zekânın yalnızca teknolojik değil, aynı zamanda iş piyasası dönüşümü, eğitim sisteminin adaptasyonu ve kamusal hizmetlerin yeniden tasarlanması gibi sosyo-ekonomik etkileri var. Arnavutluk’un aldığı bu karar, hem bölgesel rekabet hem de AB entegrasyonu bağlamında stratejik bir avantaj olarak görülüyor. Bununla birlikte; bu bakanlığın hangi yetkilerle donatılacağı, kaynaklar nasıl sağlanacağı, özel sektör ve üniversitelerle iş birliği ne ölçüde olacağı gibi konulardaki sorulara henüz net yanıtlar alınmış değil.

Son bir yıl içerisinde ChatGPT’ye sorunlarınızı anlatıp fikrini aldığınız oldu mu? Yanıtınız evetse başta itici gelen bu başlık size sandığınız kadar uzak olmayabilir? Düşük maliyetli, hızlı ve 7/24 erişilebilir yapay zeka terapistleri (örneğin Woebot, Wysa, Earkick) 2025’te giderek yaygınlaşıyor. Ancak uzmanlar, AI sistemlerinin duygu derinliği ve empati yoksunluğu nedeniyle insan terapistlerin yerini alamayacağını vurguluyor.

Genç kullanıcılar özellikle maliyet ve gizlilik avantajı nedeniyle AI terapistleri tercih ediyor ancak terapötik ilişkinin başarısında, duygusal bağlantının önemi büyük. Birçok terapist, “AI asla bir insanın kusurlarıyla verdiği destek kadar etkili olamaz” diyor ve mükemmellik yerine hata içeren ama insani tepkilerin büyümeyi tetiklediğinin üzerinde duruyor. Bunun yanı sıra araştırmalar da AI terapilerin özellikle hafif ve orta düzey anksiyete veya depresyon semptomlarında pozitif etki gösterebildiğini belirtse de; travma, yas veya psikoz gibi karmaşık vakalar için yeterli olmadığını ortaya koyuyor. 2025 itibarıyla çoğu profesyonel, AI terapistlerin tamamlayıcı bir araç olarak kullanılmasını öneriyor. İnsan terapistlerin yerini alması değil; onları destekleyerek ruhsal bakım sistemini genişletmesi hedefleniyor. Bu perspektif, AI ve insanı birlikte ilerleten dengeli bir vizyon sunuyor. AI terapiye ilişkin bir diğer temel soru ise: Kişisel verilerin gizliliği. The Guardian’a göre, yapay zeka terapistler acil destek sunabilse de veri gizliliği, yanlış yönlendirme riski ve insan sıcaklığının eksikliği büyük handikaplar arasında.