Polonyalı yönetmen Jakub Piątek’in imzasını taşıyan belgesel film Pianoforte, dünyanın en prestijli klasik müzik yarışmalarından Uluslararası Fryderyk Chopin Piyano Yarışması’nın 2021 edisyonunu kayıt altına alıyor. Filmin en büyük başarısı, yarış, rekabet, disiplin, yetenek ve klasik müzik kadar, yarışma öncesinde ve sırasında takip ettiği altı finalistin duygusal iniş çıkışlarını, aile ilişkilerini de belgelemesi, dostluğun da rekabet kadar gerekli olduğunu hatırlatması. Pianoforte, iyi bir klasik müzik belgeseli olduğu kadar, iyi bir büyüme hikayesi filmi de aynı zamanda…

Uluslararası Fryderyk Chopin Piyano Yarışması nedir?

İlk kez 1927’de, 1955’ten beri ise her 5 yılda bir düzenlenen Uluslararası Fryderyk Chopin Piyano Yarışması, bugün tek bir bestecinin eserlerini icra etmeye yönelik sayılı klasik müzik yarışmasından biri. Ve tabii bir piyanist için kazanılabilecek en prestijli ödüllerden, sahip olunabilecek en yüksek onurlardan biri. Yarışma tarihindeki kazananlar arasında Maurizio Pollini (1960), Martha Argerich (1965), Krystian Zimerman (1975) ve Rafał Blechacz (2005) gibi dünyaca ünlü, yıldız piyanistler de var. Her yıl yüzlerce başvuru arasından ön elemeyle seçilen 80 ila 90 piyanist, Polonya’nın başkenti Varşova’da, jürinin de olduğu salonda seyirci karşısına çıkıyor ve canlı performanslarıyla değerlediriliyor. Birinci turdan, 10-12 finalistin kaldığı dördüncü (final) tura kadar yaklaşık 3 hafta süren ve finalistlerin dört farklı canlı performans sergilediği yarışma, katılımcılar için aynı zamanda bir dayanıklılık ve repertuvar sınavına dönüşüyor.

Pianoforte Filmi (2023)

Pianoforte, yarışmanın pandemi nedeniyle 2020’de düzenlenemeyip 2021’e ertelenen 18. edisyonunu kayıt altına alıyor. Film boyunca yarışmadan “klasik müziğin Super Bowl’u” ya da “piyanonun Olimpiyat Oyunları” gibi benzetmelerle söz ediliyor. Yarışmanın o yılki kazananı Bruce Liu‘nun belgeselin yakından takip ettiği altı öznesinden biri olmadığını ise baştan söylemek gerek — ne de olsa tarih en büyük spoiler olmaya devam ediyor. Belgeselin özneleri arasında, yarışmanın düzenlendiği yıl dahi ülkesini aşan bir tanınırlığa sahip bir konser piyanisti de var, yolun henüz başında bir lise öğrencisi de… İçlerinden yarışmada dereceye giren de oluyor, yarışmanın stresine katlanamayıp çekilen de… Leonora Armellini, Alexander Gadjiev, Eva Gevorgyan, Hyuk Lee, Hao Rao ve Marcin Wieczorek‘in hikayeleri Varşova’da değil, ön eleme sonuçlarının duyurulmasından sonraki hazırlık süreçlerinde, evlerinde başlıyor. Onları simsiyah takımlar ya da renkli abiye elbiselerden azat edilmiş, spot ışıklarından uzak, doğal ortamlarında izliyoruz. Aileleri, evcil hayvanları ve piyano eğitmenleri ile olan ilişkilerine, günlük rutinlerine tanık oluyoruz. Hayallerini, umutlarını, piyanonun onlar için ne ifade ettiğini dinliyoruz.

Kameraya alınan birçok anda duyulan sadece müzik olsa da, altı gencin mimikleri müzikten çok daha fazlasını söylüyor. Yönetmen kadar kurgucunun da başarısıyla korkuyu ve endişeyi, stresi ve baskıyı, öfkeyi ve hayal kırıklığını gerçekten hissedebiliyoruz. Öte yandan farklı eğitim ve çalışma stilleri arasındaki farklılıklar ve tanıştığımız piyano eğitmenleri ya da ebeveynlerin bambaşka kişilikleri bize yarışmacıların psikolojisi hakkında ipuçları veriyor. Hao Rao‘nun iyilik meleği piyano öğretmenine aşık olmamak, Eva Gevorgyan‘ın zorbalanışı karşısında piyano öğretmenine bilenmemek mümkün değil… Bir de tabii yarışmacıların birbirleriyle olan ilişkileri var… Özellikle Leonora Armellini ve Alexander Gadjiev arasındaki, ortak dille pekişen dostluk gösteriyor ki hepsi kaçınılmaz rekabete rağmen birbirlerini çok iyi anlayabiliyor, çünkü aynı şeyleri yaşıyorlar. Sahnede yalnız, sahne arkasında ise aynı gemideler.

Fryderyk Chopin Enstitüsü‘nün özel izniyle sahnede, sahne arkasında yapılan çekimlerin kalitesi ve anlatılan hikayelerin samimiyeti bir yana, tüm bu görüntülerin kurgu masasında 90 dakikaya indirilebilmiş olması büyük bir başarı. Klasik müziğin başrolde olduğu film, Chopin’in müziğine hem klasik müzik dinleyicisi olmayanları sıkmayacak hem de klasik müzik dinleyicisinde eserlerin yarım kaldığı hissiyatı bırakmayacak şekilde yer vermiş. Öte yandan Tame Impala ve Arcade Fire şarkıları içerecek kadar cesur ve mükemmel bir müzik kullanımı var belgeselin.

Dünya prömiyeri 2023 Sundance Film Festivali’nde yapılan, Jakub Piątek imzalı Pianoforte, Polonya Film Akademisi Ödülleri’nde ve Uluslararası Emmy Ödülleri’nde En İyi Belgesel seçildi. Film, HBO Max’te izlenebiliyor.

IMDb Puanı: 7.3/10