Eğer Mica Ertegün’ü henüz bir moda ikonu olarak tanımıyorsanız, merak etmeyin. Zaten muhtemelen böyle olmasını tercih ederdi. “Herkes bilsin” diye yaşadığı bir hayatı yoktu. Mica, geniş kitlelere hitap etmeyi hiç umursamamasına rağmen, moda, sanat ve New York sosyetesinin tam ortasında, tartışmasız bir ağırlığa sahip oldu. Bu yazımda arşiv değeri taşıyan, “vintage” moda konuşulurken en önemli figürlerden biri sayılan, zamansız ve çabasız bir şıklığın timsali olan Mica’nın hayatına giriş yapıyoruz.

Mica 1926’da Romanya’da Ioana Maria Banu olarak dünyaya geldikten sonra, çocukluğunu savaşın ve yerinden edilmenin içinde geçirdi. Komünizmin ülkesini sardığı yıllarda Romanya’dan ayrıldıktan sonra yolu ilk modayla tanşıp biraz modellik yaptığı Paris’e, daha sonra Kanada’ya ve nihayet New York’a düştü. 1969’da müzik tarihinin en önemli prodüksiyon şirketlerinden biri olan Atlantic Records’un sahibi Ahmet Ertegün ile evlendiğinde, kendini bir anda çok güçlü bir sosyetik çevrenin tam ortasında buldu. Ama bu çevreyi hiç bir zaman kimlik olarak kullanmadı. “Birinin eşi” olmaya hiç heves etmedi. Mica her zaman kendi adını sağlamlaştırmanın peşindeydi. Sağlamlaştırmak dediysem de, bunu bağıra çağıra değil; kendi alanında, adım adım, mesafesini koruyarak yaptı. Mica her zaman kime ne kadar yaklaşacağını bilen, her şeyin paylaşılmasının samimiyet olmadığını sezgisel olarak kavramış biriydi. Bugün hâlâ merak edilmesinin nedeni de ortaya koyduklarından çok, bilinçli olarak sakladıklarından kaynaklanıyor.

Mica’nın asıl etkisi kişisel zevkini yıllar içinde mimarlık geçmişinden kalan bir disiplinle, sanat ve tarih bilgisiyle harmanlamasıydı. İnsanlar ona çok güveniyordu. Ne giyeceğini, nasıl yaşayacağını, bir mekânın nasıl olması gerektiğini bilen biri olarak görülüyordu. 1967’de Chessy Rayner ile birlikte kurduğu Mica and Chessy adından gelen MAC II tasarım ofisinin de dikkat çekmesinin sebebi buydu. Firma, New York’ta iç mekân tasarımında gösterişli zenginliğin hâlâ makbul olduğu bir dönemde, daha sakin ama oldukça iddialı bir çizgide ilerliyordu. Müşterileri ise ağırlıklı olarak köklü iş adamları ticari kuruluşlardan oluşmaktaydı. Warren Buffett, William Acquavella ve Ürdün Prensesi Firyal ünlü tasarımcının müşterileri arasındaydı.

Elle Decor, yıllar sonra bu yaklaşımı “pared-back elegance” olarak tarif edecekti; yani süsü azaltılmış, özü öne çıkaran bir zarafet. Tasarladıkları iç mekânlar gösterişten çok uzaktı. Abartısızdı. Maksimalizmin tam aksi bir anlayış olsa da minimalist demeye de bin şahit gerekiyordu. Hiçbir eksiklik yoktu. Her şey yerli yerindeydi. Bu yaklaşım, dönemin moda ve tasarım dünyasında da karşılık buldu. Bill Blass, 1972’de Vogue’a verdiği bir röportajda “New York’ta ev, yemek, kıyafet ve yaşam konusunda Mica ve Chessy kadar işi iyi bilen iki kadın daha yok” diyerek, onların zevkini açıkça referans gösterdi. Bu cümle, Mica’nın yalnızca şık bir figür değil, yaşamın bütün estetik alanlarında söz sahibi biri olarak görüldüğünü anlatıyordu.

Moda anlayışı da bundan farklı değildi. Örneğin, siyah rengini her şeye uydurabilmesinden çok, dolabının ayrılmaz bir ana parçası, omurgası olarak görüyordu. Mimari bakış açısının etkisiyle giyiminin silüetleri oldukça net ve keskindi. Vatkalar, gömlekler, yıllarca kalitesinden ödün vermeyen paltolar…Takıları ve aksesuarları azdı. Üzerinde hiçbir şey “bana bak, beni gör” demiyorsa da, yine de bütün gözler onun üstündeydi. Çünkü kıyafetleriyle bir şey kanıtlamaya çalışmıyordu.

Vogue, Mica’nın stilini yıllar sonra değerlendirirken “trendlerden bağımsız, zamana yaslanan bir moda anlayışı”ndan söz ediyor; kıyafetlerinin dönemsel değil, arşivlik durmasının sebebini de tam olarak buna bağlıyordu.

Bugün Mica Ertegün’ü bu kadar konuşmamızın nedeni sadece şıklığı değil tabii ki. Kişisel olarak en sevdiğim moda kişiliklerinden biri olmasının yanında, Mica moda kimliğinden sıyrılarak bence hepimizin hayatında daha çok yer edinmesi gereken bir duruşa sahip. Sessizlik ve fark edilme çabasının olmaması onun için bir eksiklik değildi. Aksine, bazen bu sessizliği en güçlü ifade biçimi olabileceğini çoktan fark etmişti. Sanırım onu bu yüzden seviyorum. Görünürlük ve kitleler için optimize edilmiş bir kadınlık hâli sunmuyor. Kendini sürekli anlatmak zorunda hissetmeyen, her duyguyu paylaşmayı bir borç saymayan bir duruşu var. Bugün bunun ne kadar nadir olduğunu fark ediyoruz.

Bu tavrı en iyi anlatan sahnelerden birini, Milliyet’te Çağdaş Ertuna kaleme almıştı. Ertuna, Mica Ertegün’ü son kez bir yaz günü Yalıkavak pazarında gördüğünü anlatır. Herkesin sıcakta uçuş uçuş elbiselerle dolaştığı bir günde, Mica beyaz bir pantolon giymiştir; ayağında parmak arası terlikler değil loaferlar vardır, başında sade bir hasır şapka. Aynı gün, Ahmet Ertegün’ün Bodrum’daki, Turgut Cansever imzalı ve Ağa Han ödüllü evinin astronomik bir bedelle satıldığına dair söylentiler dolaşıyordu diye anlatıyor Ertuna. Söylentilerin sonradan doğru olmadığı ortaya çıksa da Mica, o gün de en sade hâliyle pazardadır. O evde Henry Kissinger’dan Mick Jagger’a, Sting’den Dustin Hoffman’a kadar sayısız ismi ağırlamış bir kadının, Yalıkavak pazarında şalvarlara ve firuze takılara bakıyor olması aslında her şeyi anlatmıyor mu?

Mica Ertegün bir röportajında “Her şeyi biraz kısmayı severim. Yaşama biçimim bu,” demişti. Bunu söylerken kastettiği şey azla yetinmek değildi. Değer verdiği şeylerin kaybolmaması için etrafındaki gürültüyü azaltmaktı. Ortalık çok kalabalık olunca güzellik görünmez olurdu çünkü.

Yanlış anlaşılmaya mahal vermemek adına belli etmek gerekir ki, Mica için şık olmak geri çekilmek veya arka planda durmak değildi. Bilinçli bir seçim yapmaktı. Güzel olanla, feminen olanla, zarif olanla ilişki kurmaktı. Ama bunu reklam yaparcasına pazarlamadan. Sosyal tarafı da benzer bir çizgide ilerlemiş. Mica’nın Oxford Üniversitesi’ne yaptığı bağış, “şık sosyete kadını” klişesini tek kalemde silmişti. Mica ve kocasının katkısıyla beşerî bilimler alanında Ertegun Graduate Scholarship Programme hayata geçirilmiş, açıklanan bağış miktarı zaman içinde 26 milyon sterlini aşmış ve Oxford bu desteği, 900 yıllık tarihindeki beşerî bilimler için en cömert bağış olarak tanımlamıştı. Mica’ya göre bu burs, Ahmet’le birlikte hayatlarını şekillendiren öğrenme tutkusunun doğal bir uzantısıydı; tarih, müzik, dil, edebiyat, sanat ve arkeoloji gibi alanların kalıcı değerler yarattığına inanıyordu.

2026 yılına girerken bunu yeniden hatırlamaya ihtiyacımızın olduğunu düşünüyorum. Zevk sahibi olmak bunu büyük kitlelere pazarlamaktan geçmek zorunda değil belki de. Şık olmak sürekli görünür ve göz önünde olmak zorunda da değil. Önemli ve yer edinmiş olmak için herkesin dikkatini çekmek zorunda değilsin. Eğer gerçekten şıksan bu zaten senin doğalındır; Mica’nın dediği gibi, bir yaşam biçimidir. Kimse bunun için seni tebrik etmez, karşılığında bir şey vermez, sen de bir şey beklemezsin. Zaten öylesindir ve alışıldık bir şeydir. Böylece yerini sağlamlaştırırsın.

Architectural Digest’in Mica’yı yıllar boyunca AD100 listesinde anarak 2023’te Hall of Fame’e dahil edilmesi,1971’de Uluslararası En İyi Giyinenler Listesi Onur Listesi’ne seçilmesi ve New York’taki Metropolitan Sanat Müzesi onun elbiselerinden oluşan bir koleksiyon satın alması da tam olarak bunu teyit eder nitelikte. Etkisi oldukça sessiz ama bir o kadar da kalıcı.

Kendini açıklamak zorunda olmadığını bilen kadınların, her zaman en dikkat çekici olanlar olduğunu hatırlatan sessiz ama kalıcı bir mirası. 2026’da daha çok Mica’yı hatırlamak dileğiyle…

Kapak Fotoğrafı: Pinterest

İlginizi çekebilir: Buse Kutulu’dan Rolüne Bürünmek