Kültürel sermaye, sadece akademik metinlerde geçen soğuk bir sosyoloji kavramı değil. Aksine, her gün farkında olmadan taşıdığımız, seçimlerimizde kendini belli eden, kimliğimizin içine yerleşmiş görünmez bir harita gibi. Ne izlediğimizden nasıl konuştuğumuza, neyi “beğendiğimizden” neleri “bilmiyor gibi yaptığımıza” kadar her yerde onun izini sürebiliriz.

Pierre Bourdieu’nün tanımladığı haliyle kültürel sermaye, bireylerin eğitimle, deneyimle ve sosyal çevreyle kazandığı kültürel bilgi ve alışkanlıkları ifade eder ama bana göre mesele bundan daha fazlası. Kültürel sermaye, yalnızca neye sahip olduğumuzla değil, kim olduğumuzla ve kim olmak istediğimizle de ilgili. Günlük hayatın küçük gibi görünen ama derin anlamlar taşıyan seçimlerinde kendini gösteren bir tür “sosyal simge dili” aslında.

Hangi dili konuştuğumuz ya da nasıl konuştuğumuz, sadece iletişim kurmak için değil; aynı zamanda hangi sosyal gruba ait olduğumuzu ya da hangi gruba ait olmak istediğimizi de gösterir. Mesela İngilizceyi akıcı bir şekilde konuşan biri, sadece dil bilmiyor; aynı zamanda o dilin ait olduğu kültürle bir bağ kurmuş oluyor. Bu durum, ona bazı kapıları açabiliyor. Hatta bazen aksan, kelime seçimi ya da yersiz bir şekilde İngilizce konuşmak bile, insanın kendini nasıl göstermek istediğiyle ilgili ipuçları taşıyor. Çünkü dil, sadece konuşmak için değil; kimliğimizi dış dünyaya anlatmanın bir yolu haline geliyor.

İçecek tercihlerimiz bile bu oluşumun bir parçası. Matcha içmek başlı başına bir zevk ya da sağlık tercihi olabilir ama aynı zamanda “kendini belli bir yaşam tarzına ait gösterme” biçimi haline de gelebiliyor. Yani bir noktadan sonra matcha, sadece bir içecek değil; bir estetik anlayışın, bir sosyal duruşun, hatta bir “ben kimim” anlatısının sembolüne dönüşüyor. İşte kültürel sermaye burada devreye giriyor: Matcha içmenin kendisi değil, nasıl ve nerede içildiği, hatta kiminle ve nasıl paylaşıldığı bu sembolik anlamı güçlendiriyor.

Kısacası, kültürel sermaye bizi sadece belli bir sosyal konuma yerleştirmez; aynı zamanda başkalarının gözünde nasıl algılanmak istediğimizi de şekillendirir. Bu yüzden, bu kavram yalnızca akademik değil; kişisel, duygusal ve kimliksel bir mesele haline gelir. Her seçim, bilinçli ya da değil, bir anlatı yaratır ve biz bu anlatının merkezindeyiz.

Bu yüzden kültürel sermaye üzerine düşünmek aslında “Ben kimim?” sorusuna cevap aramakla eşdeğer. Çünkü artık sadece ne yaptığımız değil, neyi ne kadar gösterdiğimiz de kimliğimizi şekillendiriyor. Tabii bu durum, herkesin eşit şartlarda yarıştığı anlamına gelmiyor. Bourdieu’nün de vurguladığı gibi, kültürel sermaye belli sınıflar tarafından daha kolay edinilebiliyor. Eğitim sistemi, aile geçmişi, şehirde büyümek ya da çok dilli bir ortamda yetişmek gibi faktörler, kişinin kültürel sermayesini şekillendiriyor. Bu da sosyal eşitsizliği derinleştiren yapısal bir sorun.

Kültürel sermaye zamanla biriken, dönüşen bir şey. İnsan öğrendikçe, gördükçe, yaşadıkça kendini yeniden kurabiliyor. Bu yol bazen ilham verici, bazen de yorucu olabiliyor. Çünkü artık sadece kim olduğumuz değil, kim olmak istediğimiz de sürekli bir vitrine dönüşüyor. Bu yüzden kültürel sermayeyi anlamak, çevremizi tanımaktan çok kendimize ayna tutmak gibi. Ne öğrendik? Ne göstermek istiyoruz? Aslında gerçekten kimiz?

Kapak Fotoğrafı: unsplash.com/@natalie_behn

İlginizi çekebilir: Ezgi Şengel’den Kültürel Zaman