Cambridge ve Oxford, bu yılın kelimelerini seçti: Parasosyal (parasocial)ve öfke yemi (rage bait). Bundan sonra lügatımızda daha sık yer edinecek bu kelimelerin tekabül ettiği anlamlar, seçilme nedenleri ve çıkış noktalarına biraz göz atmakta fayda var. 

Parasosyal ve öfke yemi kelimelerinin, ünlü olma kavramı ve sosyal medya ile doğrudan ya da direkt bağlantısı olduğunu söylemek mümkün. Parasosyal, tek taraflı ilişki olarak tanımlanabilir. Yapay zekâ ile kurduğumuz ilişkileri dahi kapsayabilecek kadar geniş anlamı olan bu kelime sıklıkla herhangi bir insanın, bir ünlüyle yakın ilişki kurduğunu sanması, onunla “tanışıyor” gibi iletişime geçmesi, hiçbir yanıt almasa dahi bunu sürdürmesi yani, sağlıksız bir ilişki kurması şeklinde karşımıza çıkıyor. 

Parasosyale örnek gösterilen vaka ise, Taylor Swift ve Travis Kelce’in nişanlanmasının ardından ikiliye tebrik mesajı atıp yanıt alamayan insanların duyduğu üzüntünün gündeme gelmesi oldu. Lily Allen’ın ayrılık temalı albümünün ardından yapay zekâ ile sohbete yönelenler, dinlediği podcast yayıncılarının anlatımlarını özel paylaşım niteliğinde değerlendirenler de bu kelimenin seçilmesine örnek teşkil eden vakalardan. 

Cambridge Baş Editörü Colin McIntosh’a göre parasosyal kelimesi, 2025’i eksiksiz temsil eden bir kelime. Pek çok insanın bu ilişki türü içinde olduğunu söyleyen McIntosh, sosyal medyanın ve yapay zekânın ilerlemesiyle bu kavramın, akademik çevrelerin dışına çıkıp gündelik hayatımızın bir parçası hâline geldiğini belirtti.

Parasosyal terimi ilk olarak 1956 yılında, Amerikalı sosyologlar Donald Horton ile R. Richard Wohl’un birlikte kaleme aldığı “Kitle İletişimi ve Parasosyal Etkileşim: Uzaktan Yakınlık Üzerine Gözlemler” başlıklı makalede kullanıldı. Öfke yemi olarak Türkçeye çevrilen “rage bait” ise, etkileşimi artırmak adına öfkeyi tetiklemek için kasıtlı olarak tasarlanan çevrimiçi içeriklerin tanımı. Günlük hayatta hepimizin maruz kaldığı, okurken ya da izlerken öfkelendiği içeriklerin birçoğu aslında tam da karşı tarafta bu duyguyu uyandırmak ve onu tepki göstermek üzere harekete geçirmek için hazırlanıyor. Eskilerin deyimiyle reklamın iyisi kötüsü olmuyor ve içerik sahibi planladığı gibi; hakkında konuşulan, etkileşimi yüksek biri hâline geliyor.

Oxford, bu kelimeyi 30 binden fazla kişinin katıldığı ve üç gün süren bir oylama ile seçti. Oxford Dilleri Başkanı Casper Grathwohl, “rage bait” kelimesinin 2025’te, diğer yıllara oranla 3 kat daha fazla kullanıldığını ifade etti. Bu artışın, çevrimiçi ortamda maruz kalınan manipülasyona karşı farkındalık oluştuğuna dair bir gösterge olduğuna da dikkat çekti.

Oxford, oylamalarda öne çıkan iki kelimeyi daha kamuyla paylaştı: Aura farming ve biohack. 2023’te hayatımıza giren “aura farming” kavramı, kişinin bilinçli olarak kendini karizmatik ya da çekici görünecek şekilde sunmasını ifade ederken; biohack ise, bireylerin gelişmiş teknoloji ve biyoloji sayesinde kendi biyolojisini yeniden şekillendirme arzusunu yansıtıyor. 

2025’in sonlarına gelirken gündemimizde kendine yer edinen bu kelimeleri, bir tespitten öte hayatlarımızda yaşanacak değişimlerin habercisi olarak da kabul edebiliriz. Teknolojinin gelişim hızı, hayatımıza yeni ürün ve alışkanlıklarla birlikte yepyeni kavramlar kazandırmaya da devam edecek gibi görünüyor.

Kapak Fotoğrafı: Getty Images – unsplash.com

İlginizi çekebilir: Dilara Melisa Yaman’dan Dijital İlişkilerin Paradoksu