Modern dünyanın bireye sunduğu cazip bir vaat, kendi hayatının mimarı olma özgürlüğü olarak karşımıza çıkıyor. Rasyonalite, seçim hakkı ve başarı gibi kavramlarla beslenen bu bireysellik ideali, hem özgürlüğü hem de öz-yeterliliği yüceltiyor. Ancak bu parlak anlatının ardında, giderek büyüyen ve daha sessiz bir sorun beliriyor: Yalnızlık. Geleneksel toplumlarda kimlik, ait olunan toplulukla tanımlanırken modernite bireyi bu bağlamdan kopararak özgürleştirdi. Ne var ki, bu özgürlük insanı bir boşlukla da karşı karşıya bıraktı. Kısacası yeni çağın paradoksu; bireysellik ile yalnızlık arasında karşımıza çıkıyor.

Sosyolog Zygmunt Bauman, bu dönüşümü “akışkan modernite” kavramıyla açıklıyor. Ona göre, çoğu olgu geçici ve kolayca koparılabilir hale geliyor. Bu durum, toplumsal ilişkilerin ayrıştığı ve bireyin derin bağlar kurmak yerine yüzeysel temasları tercih ettiği bir dönemi işaret ediyor. Birey, derin bağların sorumluluğundan kaçarak yalnızlaşırken, ilişkiler kısa süreli ve fayda temelli hale geliyor. Bu durum, kısa vadede özgürlük hissi verse de uzun vadede bireyi duygusal olarak güvencesiz ve yalnız bir konuma sürüklüyor.

MIT’den Sherry Turkle, teknolojik araçların insanları birbirine yakınlaştırmaktan çok, derin bağlardan uzaklaştırdığını savunuyor. Onun “birlikte yalnızız” ifadesi, dijital çağın paradoksunu özetliyor: Bağlantı artarken bağ azalır. Saatlerce sohbet uygulamalarında vakit geçirmek, bir dostla kurulan sessiz yakınlığın yerini tutamaz. Byung-Chul Han ise dijital kültürü “performans toplumu” olarak tanımlıyor. Bu toplumda birey, sürekli ölçülen, değerlendirilen ve kendini sergilemek zorunda kalan bir varlığa dönüşüyor. Birey, artık yalnızca bir özne değil, aynı zamanda bir vitrin ürünüdür; ne kadar görünürsen, o kadar değerlisin. Ancak görünürlüğün artmasıyla birlikte gerçeklik ve samimiyet de kayboluyor. Bu durum, psikolojik düzeyde tükenmişliğe, sosyolojik düzeyde ise yalnızlığa yol açıyor.

Yalnızlık, artık sadece kişisel bir duygu olmaktan çıkıp küresel bir sağlık sorununa dönüştüğü de ortada. OECD’nin 2021 raporu, yalnızlıkla depresyon, kalp hastalıkları ve erken ölüm arasında güçlü ilişkiler olduğunu belirtiyor. İngiltere’nin yalnızlıkla mücadele için bir bakanlık kurması, sorunun sadece bireysel değil, yapısal ve toplumsal bütünlüğü tehdit eden bir unsur olarak görüldüğünü kanıtlıyor. Yalnızlık aynı zamanda bir epistemolojik kopuşu da gösteriyor. Yalnızlaştıkça, başkalarının dünyasına olan merakımız azalıyor. Kendi yankı odalarımızda konuşup kendi doğrularımızı onaylayan çevrimiçi topluluklarla yetinmeye başlıyor. Bu durum, hem bireyin hem de toplumun düşünsel esnekliğini azaltıyor.

Bu girdaptan çıkış yolu, bireyselliği bir amaç olmaktan çıkarıp bir araç olarak yeniden tanımlamak olabilir. Kendilik inşasını başkalarıyla kurduğumuz bağlar üzerinden düşünmek, yalnızca “benlik” değil, aynı zamanda “birlikte varoluş” temelli bir bireyselliğe yönelmek gerekebilir. Gerçek özgürlük, yalnızca kendimizi ifade edebildiğimiz bir zemin değil, aynı zamanda başkalarını da dinleyip onlarla ortaklık kurabildiğimiz bir zemin gerektiriyor. Dijital çağda “ben”i inşa ederken “biz”i kaybetmemek, gelecekteki en önemli insani becerilerden biri haline gelebiliyor.

Kapak Fotoğrafı: Soledad Lorieto – unsplash.com

İlginizi çekebilir: Dilara Melisa Yaman’dan Kolektif Tükenmişlik