Kapadokya ve Nemrut Dağı’nın tarihle doğayı iç içe geçiren güzellikleri, Safranbolu ve Cumalıkızık’ın karakteristik evleri, Divriği ve Selimiye camileri, binlerce yıllık Efes, Bergama ve Truva antik kentleri… Türkiye’nin farklı bölgelerinde bulunan bu birbirinden etkileyici yerlerin adlarını duymamış olmanıza imkan yok. Hatta sadece Türkiye’de yaşayanlar değil, gezmeyi ve dünyanın önemli kültürel ve tarihi zenginliklerini görmeyi seven binlerce insan da bu yerlerin adına aşina. Çünkü bu saydıklarımızın da yer aldığı, Türkiye’deki 17 yerin ortak özelliği, UNESCO’nun detaylı bir inceleme ve prosedür sonucunda hazırladığı ve her yıl genişlettiği Dünya Mirası Listesi’nde yer almaları. UNESCO Dünya Mirası Listesi’nin önemi yalnızca listeye giren yerlerin hem ulusal hem de uluslararası taahhüt ve destekle koruma altına alınması değil, aynı zamanda özellikle kültür turizmine öncelik veren turistlerin rotalarına dahil olarak bir anda çok daha fazla ilgi görmeye başlaması. İşte listede yer alan ve Türkiye sınırları içerisinde kalan 17 yerin üzerine 2018’de 18.si eklendi: Şanlıurfa’daki Göbeklitepe, UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde!

Son güncelleme: Temmuz 2019

Dünyanın İlk Tapınağı: Göbeklitepe

Göbeklitepe, sadece ülkemizin en önemli antik kentlerinden biri değil, aynı zamanda yakın zamanda arkeolog ve tarihçilerin insanlık tarihi adına bildiği birçok şeyi tekrar gözden geçirmesine neden olan bir keşif. Şanlıurfa’ya 15 km uzaklıkta bulunan Göbeklitepe’nin en önemli özelliği, kazılarda günümüzden 12 bin yıl önce inşa edildiği tespit edilen tapınaklar bulunmuş olması. 1995 yılında Alman Arkeoloji Enstitüsü’nün desteğiyle başlayan kazılar sonucunda, bir tepe üzerine inşa edilmiş çok sayıda yuvarlak yapı bulunmuş ve toplam 20 adet olduğu belirlenen ve dini amaçlı yapıldığı bilinen bu yapıların altısı gün ışığına çıkarılmış. Göbeklitepe’nin Taş Devri’nden kalma tapınaklarının hepsi, T biçiminde sütunlar ile çevrilmiş, merkezlerinde de iki T biçimli sütunun karşılıklı yer alıyor.

göbeklitepe

Fotoğraf: Göbeklitepe Project | © DAI, Göbeklitepe Project

Dünyanın bilinen en eski tapınaklarını barındırması bir yana, Göbeklitepe’nin gizemli bir yanı da var; tüm bu tapınakların binlerce yıl mükemmel korunmuş şekilde kalmasının nedeni, yapılışından yaklaşık bin yıl sonra onlarca ton toprak ve çakmaktaşıyla tamamen gömülmüş olmaları! Bazılarının hem binlerce yıl öncesine ait olması hem de gizemli ve dini yanları olması nedeniyle İngiltere’deki Stonehenge’e benzettiği Göbeklitepe’nin belli daha çözülecek birçok gizemi var. Hakkında son yıllarda artarak süren araştırmalar ve devam eden kazılar bir yana, UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne eklenmenin getireceği koruma, ilgi ve tanıtımla Göbeklitepe’nin çok daha büyük kitlelerin ilgi odağı olacağı kesin.

göbeklitepe

Fotoğraf: Göbeklitepe Project | © DAI, Göbeklitepe Project

 

UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde Türkiye

İlk kez 1978 yılında 7 ülkeden 12 yerle oluşturulan UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde Türkiye’nin adı, ilk kez 1985 yılında, 3 yerle birden dahil olmuş. Bu yerler, Tarihi Miras listesine eklenen İstanbul’un Tarihi Bölgeleri (İstanbul), Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası (Sivas) ve Karma Miras kategorisine eklenen Göreme Milli Parkı ve Kapadokya (Nevşehir) olmuş. 80’li ve 90’lı yıllarda ayrıca listeye Hitit başkenti Hattuşa (Çorum, 1986), Nemrut Dağı (Adıyaman, 1987), Xanthos – Letoon (Antalya ve Muğla, 1988), Pamukkale – Hierapolis (Denizli, 1988), Safranbolu Şehri (Karabük, 1994), Troya Antik Kenti (1998, Çanakkale) eklenmiş. Yani çocukluğumuzda bizim de ülkemizde en çok merak ettiğimiz, en çok bildiğimiz, kültürel ve turistik bir merakla en çok ziyaret etmek istediğimiz yerlerin bunlar olması kesinlikle tesadüf değil!

kapadokya

Fotoğraf: Francesco Bandarin | © UNESCO

10 yılı aşkın bir aranın ardından 2011 yılında Türkiye’nin değerli mirası yeniden listede kendine yer bulmaya kaldığı yerden devam etti: Son yıllarda listeye eklenen diğer yerler, Edirne Selimiye Camii ve Külliyesi (Edirne, 2011), Çatalhöyük Neolitik Kenti (Konya, 2012), Bergama Çok Katmanlı Kültürel Peyzaj Alanı (İzmir, 2014), Bursa ve Cumalıkızık (Bursa, 2014), Diyarbakır Kalesi ve Hevsel Bahçeleri (Diyarbakır, 2015), Efes (İzmir, 2015), Ani Arkeolojik Alanı (Kars, 2016) ve Afrodisias (Aydın, 2017). Ve Göbeklitepe (Şanlıurfa, 2018)…

efes

Fotoğraf: Umut Özdemir | © General Directorate for Cultural Heritage and Museums

Temmuz 2019 itibariyle 167 ülkeden, 869’u Kültürel Miras, 213’ü Doğal Miras, 39’u ise Karma Miras listesinde toplam 1121 yerin yer aldığı UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde zirveyi 55’er yerle İtalya ve Çin paylaşırken, Türkiye 16. sırayı Yunanistan’la paylaşıyor. Bu sayının önümüzdeki yıllarda artacağı kesin gibi; çünkü UNESCO tarafından her yıl değerlendirilen ve asıl listeye seçilmeye aday yerlerin yer aldığı Dünya Mirası Geçici Listesi’nde şu anda Türkiye’den 80’e yakın yer bulunuyor.

SİZ NE DÜŞÜNÜYORSUNUZ? YORUM YAZIN